ന്യൂഡൽഹി / 2026 / സെപ്റ്റംബർ 10
ദേശീയ വിദ്യാഭ്യാസ നയം 2020ന്റെ ആശയങ്ങൾ സ്കൂൾതലത്തിൽ നടപ്പാക്കാൻ ആരംഭിച്ച പ്രധാനമന്ത്രി സ്കൂൾസ് ഫോർ റൈസിങ് ഇന്ത്യ അഥവാ പി.എം. ശ്രീ പദ്ധതിയിൽ 2026 ജൂലൈവരെ 13,092 സ്കൂളുകൾ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 14,500ലധികം മാതൃകാ സ്കൂളുകൾ വികസിപ്പിക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം. 2022 സെപ്റ്റംബർ 7ന് ആരംഭിച്ച പദ്ധതി 2022-23 മുതൽ 2026-27 വരെ അഞ്ചുവർഷമാണ് നടപ്പാക്കുന്നത്. ആകെ പദ്ധതി ചെലവ് 27,360 കോടി രൂപയാണ്. വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രാലയത്തിലെ സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസ-സാക്ഷരതാ വകുപ്പാണ് പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നത്. 36 സംസ്ഥാനങ്ങളിലെയും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലെയും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട സ്കൂളുകൾ വഴി 20 ലക്ഷത്തിലധികം വിദ്യാർഥികൾക്ക് നേരിട്ട് പ്രയോജനം ലഭിക്കുമെന്നാണ് പ്രതീക്ഷ.
ദേശീയ വിദ്യാഭ്യാസ നയത്തിന്റെ മാതൃകാ സ്കൂളുകൾ
രാജ്യത്ത് 14.71 ലക്ഷം സ്കൂളുകളിൽ 24.69 കോടിയിലധികം കുട്ടികളാണ് പഠിക്കുന്നത്. ഗുണമേന്മ, തുല്യത, ഉൾക്കൊള്ളൽ, കുട്ടികളുടെ സമഗ്രവികസനം എന്നിവയ്ക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന മാറ്റമാണ് സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസ രംഗത്ത് നടക്കുന്നതെന്ന് പി.ഐ.ബി. പശ്ചാത്തലക്കുറിപ്പ് പറയുന്നു. ദേശീയ വിദ്യാഭ്യാസ നയം 2020 ഈ മാറ്റത്തിന് അടിസ്ഥാനരൂപം നൽകുമ്പോൾ അതിന്റെ ആശയങ്ങൾ സ്കൂളുകളിൽ പ്രാവർത്തികമാക്കുകയാണ് പി.എം. ശ്രീ പദ്ധതി.
നിലവിലുള്ള 14,500ലധികം സ്കൂളുകളെ ഗുണപരമായി ശക്തിപ്പെടുത്തി സുരക്ഷിതവും പ്രചോദനകരവും സ്വാഗതാർഹവുമായ പഠനകേന്ദ്രങ്ങളാക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം. മികച്ച അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ, പഠനവിഭവങ്ങൾ, വ്യത്യസ്ത പഠനാനുഭവങ്ങൾ എന്നിവ ഒരുക്കും. സമീപ സ്കൂളുകൾക്ക് മാർഗനിർദേശം നൽകുന്ന മാതൃകാ സ്ഥാപനങ്ങളായും പി.എം. ശ്രീ സ്കൂളുകൾ പ്രവർത്തിക്കും. മെന്ററിങ്, സഹകരണം, കൈപിടിച്ചുയർത്തൽ, സ്കൂൾ കൂട്ടായ്മകൾ എന്നിവ വഴി നല്ല രീതികൾ മറ്റിടങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിപ്പിക്കാനാണ് പദ്ധതി ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്.
ജീവിതകാലം മുഴുവൻ പഠിക്കാനുള്ള മനോഭാവം വളർത്തുക, പഠിച്ചതിൽ ആവശ്യമായത് മാറ്റിവെക്കാനും പുതുതായി പഠിക്കാനും കുട്ടികളെ പ്രാപ്തരാക്കുക, തുല്യവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതുമായ ബഹുസ്വര സമൂഹത്തിൽ ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള പൗരന്മാരെ വളർത്തുക എന്നിവയും പദ്ധതിയുടെ ലക്ഷ്യങ്ങളാണ്.
27,360 കോടി രൂപയുടെ പദ്ധതി
2022-23 മുതൽ 2026-27 വരെയുള്ള അഞ്ചുവർഷ പദ്ധതിയുടെ ആകെ ചെലവ് 27,360 കോടി രൂപയാണ്. ഇതിൽ കേന്ദ്ര വിഹിതം 18,128 കോടി രൂപ. പദ്ധതി അംഗീകാര ബോർഡിന്റെ അംഗീകൃത കേന്ദ്ര വിഹിതം 2023-24ലെ 2,520 കോടി രൂപയിൽ നിന്ന് 2026-27ൽ 5,224 കോടി രൂപയായി ഉയർന്നു. ഏകദേശം 107 ശതമാനമാണ് വർധന.
പി.എം. ശ്രീ സ്കൂളുകൾ ദേശീയ വിദ്യാഭ്യാസ നയം 2020ന്റെ എല്ലാ പ്രധാന ഘടകങ്ങളും മാതൃകയായി അവതരിപ്പിക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. ബൗദ്ധിക വളർച്ചയ്ക്കൊപ്പം 21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കഴിവുകളുള്ള സമഗ്ര വ്യക്തിത്വ വികസനത്തിനാണ് ഊന്നൽ. വ്യത്യസ്ത സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവരെയും വിവിധ പഠനശേഷികളുള്ളവരെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന സന്തോഷകരവും തുല്യവുമായ പഠനാന്തരീക്ഷം ഒരുക്കുകയാണ് പദ്ധതി.
ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള ഉൾക്കൊള്ളുന്ന വിദ്യാഭ്യാസം, പ്രദേശത്തെ മറ്റ് സ്കൂളുകൾക്ക് മാർഗനിർദേശം, പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ പ്രവർത്തനങ്ങൾ, അനുഭവാധിഷ്ഠിത പഠനം, പഠനഫലങ്ങളുടെ മെച്ചപ്പെടുത്തൽ, സുരക്ഷിതവും കാര്യക്ഷമവുമായ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ, ഭാവിക്ക് ആവശ്യമായ കഴിവുകൾ, സ്കൂൾ ഗുണനിലവാര വിലയിരുത്തൽ ചട്ടക്കൂട് എന്നിവയാണ് പ്രധാന ഘടകങ്ങൾ. ഒമ്പത് അധ്യായങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ആറ് പ്രധാന തൂണുകളുടെ ഉപമേഖലകൾ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് പി.എം. ശ്രീ സ്കൂളുകളുടെ പ്രവർത്തനരൂപം.
കുട്ടിയെ കേന്ദ്രീകരിച്ച പഠനവും സാങ്കേതികവിദ്യയും
പി.എം. ശ്രീ സ്കൂളുകൾ അവയുടെ അഫിലിയേഷൻ അനുസരിച്ച് സി.ബി.എസ്.ഇ.യുടെയോ സംസ്ഥാന-കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളുടെയോ പാഠ്യപദ്ധതിയാണ് പിന്തുടരുന്നത്. ദേശീയ വിദ്യാഭ്യാസ നയം 2020 പ്രകാരമുള്ള 5+3+3+4 പഠന-ബോധന ഘടനയോട് പൊരുത്തപ്പെടുന്ന ദേശീയ പാഠ്യചട്ടക്കൂടോ സംസ്ഥാന പാഠ്യചട്ടക്കൂടോ ആണ് അടിസ്ഥാനമാക്കുന്നത്. ഭരണഘടനാ മൂല്യങ്ങളും അടിസ്ഥാനതത്വങ്ങളും പാലിച്ചുകൊണ്ട് പ്രദേശിക ആവശ്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് പാഠ്യപദ്ധതി ക്രമീകരിക്കാൻ സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങൾക്കും സ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ട്.
ബാഗില്ലാ ദിവസങ്ങൾ, പ്രദേശത്തെ കരകൗശല തൊഴിലാളികളോടൊപ്പമുള്ള പരിശീലനം, പ്രാദേശിക കലകളും കരകൗശലവും പാരമ്പര്യവും പഠിക്കൽ, പ്രധാന സാംസ്കാരിക ദിനങ്ങളുടെ ആഘോഷം, തദ്ദേശീയ അറിവും പാരമ്പര്യവും സംരക്ഷിക്കൽ തുടങ്ങിയ അനുഭവാധിഷ്ഠിത പഠനരീതികളും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു.
ഗ്രാമീണവും പിന്നാക്കവുമായ മേഖലകളിലെ കുട്ടികൾ ഉൾപ്പെടെ വ്യത്യസ്ത പശ്ചാത്തലങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവർക്ക് ഗുണമേന്മയുള്ള വിദ്യാഭ്യാസം ലഭ്യമാക്കുന്നതിൽ പി.എം. ശ്രീ സ്കൂളുകൾക്ക് പ്രധാന പങ്കുണ്ടെന്ന് റിപ്പോർട്ട് പറയുന്നു. ആദ്യ ക്ലാസുകളിൽ മാതൃഭാഷ, പ്രാദേശിക ഭാഷ, പ്രദേശിക ഭാഷ എന്നിവ പഠനമാധ്യമമാക്കുന്നതും പദ്ധതി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. 2025-26ലെ ഏറ്റവും പുതിയ യു.ഡൈസ് പ്ലസ് കണക്കുകൾ പ്രകാരം പി.എം. ശ്രീ സ്കൂളുകളിൽ 6,102 സംസ്കൃത അധ്യാപകരും 1,994 ഉറുദു അധ്യാപകരും 9,152 പ്രാദേശിക ഭാഷാ അധ്യാപകരുമുണ്ട്. പ്രാദേശിക ഭാഷകളിലൂടെയുള്ള പഠനത്തിന് സമൂഹപങ്കാളിത്തവും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. കുട്ടികൾക്ക് അടിസ്ഥാന വായനാ-ഗണിതശേഷി ശക്തമാക്കുന്നതിൽ ഇത് നിർണായകമാണെന്നും റിപ്പോർട്ട് വ്യക്തമാക്കുന്നു.
വിവര-സമ്പർക്ക സാങ്കേതിക സൗകര്യങ്ങൾ, സ്മാർട്ട് ക്ലാസ് മുറികൾ, ഇന്റർനെറ്റ് ബന്ധം, ഡിജിറ്റൽ പഠനവേദികൾ, ശാസ്ത്ര-സാങ്കേതിക അധിഷ്ഠിത പരിപാടികൾ എന്നിവയും സ്കൂളുകളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ദീക്ഷ പോലുള്ള വേദികൾ ഗുണമേന്മയുള്ള ഡിജിറ്റൽ വിദ്യാഭ്യാസ വിഭവങ്ങൾ അധ്യാപകർക്കും വിദ്യാർഥികൾക്കും പങ്കിടാൻ സഹായിക്കുന്നു. ഡിജിറ്റൽ സാക്ഷരത, സാങ്കേതിക കഴിവ്, വിമർശനാത്മക ചിന്ത, പ്രശ്നപരിഹാരശേഷി എന്നിവ വളർത്തുന്നതും ഇതിന്റെ ഭാഗമാണ്.
അക്കാദമിക് പഠനത്തിനൊപ്പം കായികം, കല, പാഠ്യേതര പ്രവർത്തനങ്ങൾ, ജീവിതനൈപുണ്യ വിദ്യാഭ്യാസം എന്നിവയും സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. നേതൃത്വം, സൃഷ്ടിപരത, സാമൂഹിക-വൈകാരിക കഴിവുകൾ, വ്യക്തിബന്ധനൈപുണ്യം, പ്രതിസന്ധികളെ നേരിടാനുള്ള ശേഷി, മാറ്റങ്ങളോട് ഇണങ്ങാനുള്ള കഴിവ് എന്നിവ വളർത്തുകയാണ് ലക്ഷ്യം.
അധ്യാപക പരിശീലനം മുതൽ രാജ്യവ്യാപക ശൃംഖല വരെ
അധ്യാപകരുടെയും സ്കൂൾ മേധാവികളുടെയും കഴിവ് മെച്ചപ്പെടുത്താൻ ജില്ലാ വിദ്യാഭ്യാസ-പരിശീലന സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പിന്തുണയോടെ പ്രത്യേക പരിശീലന പരിപാടികളുണ്ട്. ഓരോ പരിശീലന സ്ഥാപനത്തിനും പരമാവധി മൂന്ന് ലക്ഷം രൂപ വരെ ധനസഹായം നൽകുന്നു. വിഷയാധ്യാപകർ, പ്രിൻസിപ്പൽമാർ, പ്രത്യേക അധ്യാപകർ, വിവര-സമ്പർക്ക സാങ്കേതിക അധ്യാപകർ, മാസ്റ്റർ പരിശീലകർ എന്നിവരുടെ പരിശീലനത്തിന് ഓരോ അധ്യാപകനും 2,500 രൂപവരെ സഹായമുണ്ട്.
പ്രിൻസിപ്പൽമാർക്ക് വിദ്യാഭ്യാസ നേതൃത്വം, സ്കൂൾ മാനേജ്മെന്റ്, കഴിവ് അധിഷ്ഠിത പഠനപദ്ധതി എന്നിവയിൽ പരിശീലനം നൽകുന്നു. അധ്യാപകർക്ക് സമഗ്ര പുരോഗതി കാർഡ്, സ്കൂൾ സുരക്ഷ, മാനസികാരോഗ്യവും ക്ഷേമവും, പ്രാഥമിക കൗൺസലിങ്, സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ സംയോജനം എന്നിവയിലും പരിശീലനം ലഭിക്കുന്നു.
2026 ജൂലൈവരെ 13,092 പി.എം. ശ്രീ സ്കൂളുകളാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത്. ഇവ 725 ജില്ലകളിലും 8,340 ബ്ലോക്കുകളിലും നഗര തദ്ദേശ സ്ഥാപനങ്ങളിലുമായി വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. 1,305 പ്രൈമറി സ്കൂളുകൾ, 3,102 അപ്പർ പ്രൈമറി സ്കൂളുകൾ, 3,141 സെക്കൻഡറി സ്കൂളുകൾ, 5,544 ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂളുകൾ എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ 80 കസ്തൂർബ ഗാന്ധി ബാലിക വിദ്യാലയങ്ങൾ, 913 കേന്ദ്രീയ വിദ്യാലയങ്ങൾ, 620 നവോദയ വിദ്യാലയങ്ങൾ, നാല് എൻ.സി.ഇ.ആർ.ടി. സ്കൂളുകൾ എന്നിവയും ശൃംഖലയുടെ ഭാഗമാണ്.
മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളിലായി സ്കൂൾ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്
പി.എം. ശ്രീ സ്കൂളുകളുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ചലഞ്ച് രീതിയിലാണ്. മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളാണ് ഇതിനുള്ളത്. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളും കേന്ദ്രസർക്കാരുമായി ധാരണാപത്രം ഒപ്പിടും. തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന സ്കൂളുകൾക്ക് ആവശ്യമായ പിന്തുണ നൽകാനും നിശ്ചിത ഗുണനിലവാരം കൈവരിക്കാനുമുള്ള ബാധ്യതകൾ ഇതിൽ വ്യക്തമാക്കും.
രണ്ടാംഘട്ടത്തിൽ യു.ഡൈസ് പ്ലസ് വിവരങ്ങളും നിശ്ചിത അടിസ്ഥാന മാനദണ്ഡങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് യോഗ്യമായ സ്കൂളുകളുടെ പട്ടിക തയ്യാറാക്കും. മൂന്നാംഘട്ടത്തിൽ ഈ സ്കൂളുകൾ നിശ്ചിത മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിക്കുന്നതായി തെളിയിക്കാൻ ചലഞ്ച് അധിഷ്ഠിത മത്സരത്തിൽ പങ്കെടുക്കും. നിബന്ധനകൾ പാലിക്കുന്നുണ്ടോയെന്ന് സംസ്ഥാനങ്ങൾ, കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ, കേന്ദ്രീയ വിദ്യാലയ സംഘടന, നവോദയ വിദ്യാലയ സമിതി എന്നിവ നേരിട്ടുള്ള പരിശോധനയിലൂടെ സ്ഥിരീകരിക്കും. തുടർന്ന് സ്കൂളുകളുടെ പട്ടിക മന്ത്രാലയത്തിന് ശുപാർശ ചെയ്യും.
സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസ-സാക്ഷരതാ വകുപ്പ് സെക്രട്ടറിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള വിദഗ്ധ സമിതിയാണ് അന്തിമ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തുന്നത്. ഉറപ്പുള്ള കെട്ടിടം, തടസ്സമില്ലാത്ത പ്രവേശനം, സുരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങൾ, ആൺകുട്ടികൾക്കും പെൺകുട്ടികൾക്കും പ്രത്യേകം ശൗചാലയങ്ങൾ, കുടിവെള്ളം, കൈകഴുകൽ സൗകര്യം, വൈദ്യുതി, അധ്യാപക തിരിച്ചറിയൽ കാർഡുകൾ, ലൈബ്രറി അല്ലെങ്കിൽ കായികസൗകര്യങ്ങൾ എന്നിവ കുറഞ്ഞ മാനദണ്ഡങ്ങളാണ്. എലിമെന്ററി, സീനിയർ സെക്കൻഡറി തലങ്ങളിലെ വിദ്യാർഥി പ്രവേശനം സംസ്ഥാന ശരാശരിയേക്കാൾ കൂടുതലായിരിക്കണമെന്നും വ്യവസ്ഥയുണ്ട്.
നഗരപ്രദേശങ്ങളിലെ സ്കൂളുകൾക്ക് ചലഞ്ച് രീതിയിൽ കുറഞ്ഞത് 70 ശതമാനം മാർക്കും ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിലെ സ്കൂളുകൾക്ക് കുറഞ്ഞത് 60 ശതമാനം മാർക്കും വേണം. അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ, പഠനഫലം, പഠനരീതി, പി.എം. പോഷൺ, തൊഴിൽ അധിഷ്ഠിത വിദ്യാഭ്യാസം, ഹരിത പ്രവർത്തനങ്ങൾ, ബന്ധപ്പെട്ടവരുടെ പ്രതിബദ്ധത എന്നിവയാണ് വിലയിരുത്തുന്നത്.
പി.എം. ശ്രീ പദ്ധതി സ്കൂൾ വികസനത്തെ കെട്ടിട-അടിസ്ഥാനസൗകര്യ കേന്ദ്രീകൃത സമീപനത്തിൽ നിന്ന് സമഗ്രവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതും തുല്യവുമായ ഭാവിക്കൊരുങ്ങിയ വിദ്യാഭ്യാസത്തിലേക്ക് മാറ്റുകയാണ്. കഴിവ് അധിഷ്ഠിത പഠനം, അധ്യാപകരുടെ തുടർച്ചയായ പ്രൊഫഷണൽ വികസനം, സാങ്കേതികവിദ്യയോടൊപ്പമുള്ള വിദ്യാഭ്യാസം, സുരക്ഷിതവും പിന്തുണയുള്ളതുമായ സ്കൂൾ അന്തരീക്ഷം എന്നിവയിലൂടെ ദേശീയ വിദ്യാഭ്യാസ നയം 2020ന്റെ മുൻഗണനകൾ നടപ്പാക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം. മാതൃകാ സ്കൂളുകളുടെ മികച്ച പ്രവർത്തനങ്ങൾ സമീപ സ്കൂളുകളിലേക്കും വ്യാപിപ്പിച്ച് രാജ്യത്തെ സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസ സംവിധാനത്തിൽ വലിയ മാറ്റം സൃഷ്ടിക്കാനാണ് പദ്ധതി ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്.
.
