ന്യൂഡൽഹി  / 2026 /  നവംബർ 13 

യാത്ര പൂർത്തിയാകുന്നതിനുമുമ്പ് യാത്രക്കാരോട് ടിപ്പിന്റെ പേരിൽ അധിക പണം ആവശ്യപ്പെട്ടതിന് ഓലയ്ക്ക് പത്ത് ലക്ഷം രൂപ പിഴ ചുമത്തി കേന്ദ്ര ഉപഭോക്തൃ സംരക്ഷണ അതോറിറ്റി. ഓല നടത്തുന്ന എഎൻഐ ടെക്നോളജീസ് പ്രൈവറ്റ് ലിമിറ്റഡിനെതിരെയാണ് നടപടി. ഈ രീതി ഉടൻ അവസാനിപ്പിക്കാനും നിർദേശിച്ചു. നവംബർ പതിമൂന്നിന് ഉച്ചയ്ക്ക് ഒന്നുമണി നാലുമിനിറ്റിന് ഡൽഹിയിൽ പുറത്തിറക്കിയ ഔദ്യോഗിക അറിയിപ്പിലാണ് നടപടി വിശദീകരിച്ചത്.

ചീഫ് കമ്മിഷണർ നിധി ഖരെയും കമ്മിഷണർ അനുപം മിശ്രയും ഉൾപ്പെട്ട അതോറിറ്റിയാണ് ഉത്തരവിട്ടത്. ഡ്രൈവറെ തിരയുന്നതിനിടെ അധിക പണം നൽകിയാൽ വേഗത്തിൽ വാഹനം കിട്ടാനുള്ള സാധ്യത കൂടുമെന്ന സന്ദേശങ്ങൾ ഓല ആപ്പിൽ കാണിച്ചിരുന്നു. ഇത് ഉപഭോക്താക്കളെ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കുന്നതും അന്യായ വ്യാപാരരീതിയും ആണെന്ന് അതോറിറ്റി കണ്ടെത്തി. ഉപഭോക്താവിന്റെ തീരുമാനത്തെ തെറ്റായ രീതിയിൽ സ്വാധീനിക്കുന്ന ആപ്പ് രൂപകൽപ്പനയായ ‘ഡാർക്ക് പാറ്റേൺ’ ഉപയോഗിച്ചതായും വിലയിരുത്തി. പിന്നീട് ‘ടിപ്പ്’ എന്ന പേര് ‘ആഡ് ഓൺ’ എന്നാക്കിയെങ്കിലും രീതി മാറിയില്ല.

ഓലയുടെ കണക്കുകൾ തന്നെ വാദത്തിന് വിരുദ്ധം

ഓല ആപ്പിന്റെ വിവിധ പതിപ്പുകൾ അതോറിറ്റി പരിശോധിച്ചു. ‘ടിപ്പ് ചേർത്താൽ വേഗത്തിൽ വാഹനം കിട്ടാനുള്ള സാധ്യത കൂടിയേക്കാം’, ‘വാഹനം നേരത്തേ ലഭിക്കാനുള്ള സാധ്യത കൂട്ടാൻ ഇപ്പോൾ ടിപ്പ് നൽകൂ’, ‘വേഗത്തിൽ യാത്ര സ്ഥിരീകരിക്കാനുള്ള സാധ്യത വർധിപ്പിക്കൂ’ തുടങ്ങിയ സന്ദേശങ്ങളാണ് കണ്ടെത്തിയത്. ഡ്രൈവറെ തിരയുന്നതിനിടെ, മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച തുകകൾക്ക് തൊട്ടുമുകളിലായിരുന്നു ഇവ. അധിക പണം നൽകിയാൽ ബുക്കിങ് വേഗത്തിലാകുമെന്ന ധാരണയാണ് ഇതുണ്ടാക്കിയത്. ‘കൂടിയേക്കാം’, ‘സാധ്യത’ തുടങ്ങിയ വാക്കുകൾ ഉപയോഗിച്ചതുകൊണ്ട് സന്ദേശം നൽകുന്ന ആകെ ധാരണ മാറുന്നില്ലെന്നും അതോറിറ്റി വ്യക്തമാക്കി.

എന്നാൽ, 2026 ജൂൺ ഒന്നു മുതൽ പതിനഞ്ചുവരെയുള്ള ഓലയുടെ ബുക്കിങ് കണക്കുകൾ ഈ വാദത്തെ പിന്തുണച്ചില്ല. ഡൽഹിയിൽ അധിക തുക ചേർത്ത യാത്രാ അഭ്യർഥനകളിൽ 38 ശതമാനമാണ് സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടത്. അധിക തുകയില്ലാത്തവയിൽ ഇത് 62 ശതമാനമായിരുന്നു. ബെംഗളൂരുവിൽ യഥാക്രമം 40 ശതമാനവും 68 ശതമാനവും മുംബൈയിൽ 39 ശതമാനവും 68 ശതമാനവുമായിരുന്നു നിരക്ക്.

അധിക തുക യാത്ര അനുവദിക്കുന്നതിനെ സ്വാധീനിക്കില്ലെന്ന് കമ്പനി പറഞ്ഞിരുന്നു. അതേസമയം, പണം കൂടുതൽ നൽകിയാൽ വേഗത്തിൽ വാഹനം കിട്ടാമെന്നായിരുന്നു ആപ്പിലെ സന്ദേശം. ഈ നിലപാടുകൾ പരസ്പരവിരുദ്ധമാണെന്ന് അതോറിറ്റി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. അധിക തുക ചേർത്ത അഭ്യർഥനകൾ സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്ന നിരക്ക് കുറവാണെന്ന സ്വന്തം കണക്കും നിർദേശിച്ച തുകകൾ നിശ്ചയിച്ചതിന്റെ അടിസ്ഥാനവും ഓല യാത്രക്കാരെ അറിയിച്ചില്ല. ഇത് 2019ലെ ഉപഭോക്തൃ സംരക്ഷണ നിയമത്തിലെ വകുപ്പ് 2(28)(iv) പ്രകാരം നിർണായക വിവരങ്ങൾ മറച്ചുവെക്കുന്നതാണെന്ന് അതോറിറ്റി കണ്ടെത്തി.

പേര് മാറ്റിയാലും മുൻകൂർ പിരിവ് ന്യായമാകില്ല

സേവനം ലഭിച്ചശേഷം സ്വമേധയാ നൽകുന്നതാണ് സാധാരണയായി ടിപ്പ്. യാത്രയ്ക്കുമുമ്പ് അത് ആവശ്യപ്പെടുന്നത് സ്വമേധയാ നൽകേണ്ട പണത്തെ സേവനത്തിനുമുമ്പുള്ള പണമടയ്ക്കലാക്കി മാറ്റുമെന്ന് അതോറിറ്റി നിരീക്ഷിച്ചു. ‘ടിപ്പ്’ എന്നത് ‘ആഡ് ഓൺ’ ആക്കിയതുകൊണ്ട് ഈ സ്വഭാവം മാറില്ല. തിരക്കുസമയത്തെ അധിക നിരക്കും യാത്രക്കാരനെ കയറ്റേണ്ട സ്ഥലത്തേക്കുള്ള ഡ്രൈവറുടെ ദൂരവും ഉൾപ്പെടുത്തിയ നിരക്കിലാണ് യാത്ര ബുക്ക് ചെയ്യുന്നത്. അതേ വാഹനലഭ്യതാ പരിമിതികളുടെ പേരിൽ വീണ്ടും പണം ചോദിക്കുന്നത് മറ്റൊരു അധിക നിരക്ക് ഈടാക്കുന്നതിന് തുല്യമാണെന്നും അതോറിറ്റി വ്യക്തമാക്കി.

അധിക തുകകൾ നിശ്ചയിച്ചതിന്റെ അടിസ്ഥാനം കമ്പനി വെളിപ്പെടുത്തിയിരുന്നില്ല. 2025 മേയിൽ പത്ത് മുതൽ നാൽപ്പത് രൂപവരെയായിരുന്ന നിർദേശിച്ച തുക പിന്നീട് 140 രൂപവരെ ഉയർന്നു. ആപ്പിൽ 499 രൂപവരെ നൽകാനും സൗകര്യമുണ്ടായിരുന്നു. ഡ്രൈവർമാരുടെ ലഭ്യത സംബന്ധിച്ച വിവരം കമ്പനിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലായതിനാൽ അധിക പണം നൽകേണ്ടതുണ്ടോ എന്ന് യാത്രക്കാർക്ക് സ്വതന്ത്രമായി പരിശോധിക്കാനാകില്ല. ബുക്ക് ചെയ്ത യാത്ര സമയത്ത് സ്വീകരിക്കപ്പെടാൻ അധിക പണം ആവശ്യമാണെന്ന തോന്നൽ സൃഷ്ടിക്കുന്നത് അന്യായ കരാർ സംബന്ധിച്ച ആശങ്കയും ഉയർത്തുന്നതായി അതോറിറ്റി വിലയിരുത്തി.

2025ലെ മോട്ടോർ വാഹന അഗ്രിഗേറ്റർ മാർഗനിർദേശങ്ങളിലെ വ്യവസ്ഥ 14.15 പ്രകാരം യാത്ര പൂർത്തിയായശേഷം മാത്രമാണ് ടിപ്പ് നൽകാനുള്ള സൗകര്യം അനുവദിക്കുന്നത്. യാത്ര അവസാനിക്കുന്നതിനുമുമ്പ് ഇത്തരം സന്ദേശങ്ങൾ കാണിക്കരുതെന്ന് കേന്ദ്ര റോഡ് ഗതാഗത, ഹൈവേ മന്ത്രാലയം 2026 ഓഗസ്റ്റ് പതിനൊന്നിന് വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു. അതിനുശേഷവും ഓല സന്ദേശങ്ങൾ തുടർന്നു. സേവനത്തിന്റെ പ്രയോജനത്തെക്കുറിച്ച് തെറ്റായതോ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കുന്നതോ ആയ അവകാശവാദങ്ങളും അന്യായമോ വഞ്ചനാപരമോ ആയ രീതികളും 2019ലെ ഉപഭോക്തൃ സംരക്ഷണ നിയമത്തിലെ വകുപ്പ് 2(47) പ്രകാരം അന്യായ വ്യാപാരരീതിയിൽ ഉൾപ്പെടും. ഓലയുടെ അധിക പണമാവശ്യപ്പെടലും ഇതിൽപ്പെടുമെന്ന് അതോറിറ്റി കണ്ടെത്തി.

പണം നൽകിയില്ലെങ്കിൽ വൈകുമെന്ന ഭയം സൃഷ്ടിച്ചു

2023ലെ ഡാർക്ക് പാറ്റേണുകൾ തടയുന്നതിനും നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനുമുള്ള മാർഗനിർദേശങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലും അതോറിറ്റി ഈ സൗകര്യം പരിശോധിച്ചു. ഡ്രൈവർ ബുക്കിങ് സ്വീകരിക്കാൻ കാത്തിരിക്കുമ്പോഴായിരുന്നു അധിക പണം ആവശ്യപ്പെട്ടത്. പണം നൽകിയില്ലെങ്കിൽ യാത്ര വൈകുകയോ വാഹനം ലഭിക്കാതിരിക്കുകയോ ചെയ്യുമെന്ന തോന്നലാണ് ഇത് സൃഷ്ടിച്ചത്. ഭയം സൃഷ്ടിച്ച് ഉപഭോക്താവിനെ പണം നൽകാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന ഈ രീതി, മാർഗനിർദേശങ്ങളുടെ ഒന്നാം അനുബന്ധത്തിലെ മൂന്നാം വ്യവസ്ഥയിൽ പറയുന്ന ‘കൺഫേം ഷെയ്മിങ്’ ആണെന്ന് അതോറിറ്റി വിലയിരുത്തി.

സന്ദേശത്തിന് താഴെ മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച തുകകൾ കാണിച്ചത് ഉപഭോക്താക്കളെ ഉയർന്ന തുകകളിലേക്ക് നയിച്ചു. ‘ഉദാരമായ അധിക തുക!’ എന്ന സന്ദേശവും പണം നൽകാൻ കൂടുതൽ പ്രേരിപ്പിച്ചു. ഈ സന്ദേശം അടയ്ക്കാനുള്ള സൗകര്യവുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. യാത്ര ബുക്ക് ചെയ്തശേഷം സ്ഥിരീകരണത്തിനായി കാത്തിരിക്കുമ്പോഴാണ് ഇത് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടത്. ഡ്രൈവർമാരുടെ ലഭ്യതയെക്കുറിച്ചോ അധിക പണം നൽകിയാൽ എന്ത് മാറ്റമുണ്ടാകുമെന്നതിനെക്കുറിച്ചോ അപ്പോൾ യാത്രക്കാർക്ക് പരിമിതമായ വിവരങ്ങളേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ.

ആശുപത്രികൾ, റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ, അന്തർസംസ്ഥാന ബസ് ടെർമിനലുകൾ, വിമാനത്താവളങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽനിന്നുള്ള ബുക്കിങ്ങുകളിലും ഇത്തരം അധിക തുകയുള്ള അഭ്യർഥനകൾ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ഓലയുടെ കണക്കുകൾ കാണിച്ചു. രോഗികൾ, വയോധികർ, ലഗേജുമായി യാത്ര ചെയ്യുന്നവർ, ഒറ്റയ്ക്കോ രാത്രിയിലോ യാത്ര ചെയ്യുന്നവർ എന്നിവരെ ഇത്തരം സന്ദേശങ്ങൾ കൂടുതൽ എളുപ്പത്തിൽ സ്വാധീനിക്കാമെന്നും അതോറിറ്റി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

എല്ലാ മുൻകൂർ അധിക പണസന്ദേശങ്ങളും നിർത്തണം

യാത്ര പൂർത്തിയാകുന്നതിനുമുമ്പ് നേരത്തേ നിശ്ചയിച്ച നിരക്കിന് പുറമേ പണം ആവശ്യപ്പെടുന്ന എല്ലാ സന്ദേശങ്ങളും നിർദേശങ്ങളും മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച തുകകളും ആപ്പ് രൂപകൽപ്പനകളും ഉടൻ അവസാനിപ്പിക്കാൻ ഓലയോട് നിർദേശിച്ചു. ടിപ്പ്, ആഡ് ഓൺ, അധിക യാത്രാനിരക്ക് തുടങ്ങി ഏത് പേരിൽ ആവശ്യപ്പെട്ടാലും നിർദേശം ബാധകമാണ്. 2019ലെ ഉപഭോക്തൃ സംരക്ഷണ നിയമം, 2023ലെ ഡാർക്ക് പാറ്റേൺ നിയന്ത്രണ മാർഗനിർദേശങ്ങൾ, 2022ലെ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കുന്ന പരസ്യങ്ങളും അവയ്ക്കുള്ള അംഗീകാരങ്ങളും തടയുന്നതിനുള്ള മാർഗനിർദേശങ്ങൾ എന്നിവ കർശനമായി പാലിക്കണം. പത്ത് ലക്ഷം രൂപ പിഴയും അടയ്ക്കണം.

ഇതേ രീതിയുടെ പേരിൽ മറ്റു ക്യാബ് അഗ്രിഗേറ്റർ സ്ഥാപനങ്ങൾക്കെതിരെയും അതോറിറ്റി സ്വമേധയാ നടപടിയെടുത്തിട്ടുണ്ട്. റാപ്പിഡോ നടത്തുന്ന റോപ്പൻ ട്രാൻസ്‌പോർട്ടേഷൻ സർവീസസ് പ്രൈവറ്റ് ലിമിറ്റഡിനെതിരെ നേരത്തേ പത്ത് ലക്ഷം രൂപ പിഴ ചുമത്തി ഉത്തരവിട്ടിരുന്നു. ഊബറിനും നമ്മ യാത്രിക്കുമെതിരായ നടപടികളിൽ അന്വേഷണം തുടരുകയാണ്.

ഇത്തരം രീതികൾ നേരിടുകയോ സേവനം ലഭിക്കുന്നതിൽ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടാകുകയോ ചെയ്യുന്നവർക്ക് ദേശീയ ഉപഭോക്തൃ ഹെൽപ്‌ലൈനായ 1915ൽ പരാതി നൽകാം. കോം ഹൈഫൻ സിസിപിഎ അറ്റ് ജിഒവി ഡോട്ട് ഇൻ എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കും എഴുതാം. അന്തിമ ഉത്തരവ് കേന്ദ്ര ഉപഭോക്തൃ സംരക്ഷണ അതോറിറ്റിയുടെ വെബ്സൈറ്റിൽ ലഭ്യമാണ്.