മുംബൈ, 2026 നവംബർ 10 –

സഹോദരബന്ധത്തിന്റെ കരുത്തുമായി ഭായ് ദൂജ്

സഹോദരങ്ങളും സഹോദരിമാരും തമ്മിലുള്ള സ്നേഹബന്ധം ആഘോഷിക്കുന്ന ഭായ് ദൂജ് നവംബർ പതിനൊന്ന് ബുധനാഴ്ച ആചരിക്കും. ഹിന്ദു കലണ്ടറിലെ കാർത്തിക മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ദ്വിതീയയിലാണ് ആഘോഷം. ദീപാവലിക്ക് രണ്ടുദിവസത്തിനുശേഷം വരുന്ന ഈ ദിനം പല ഹിന്ദു ആചാരങ്ങളിലും അഞ്ചുദിവസത്തെ ദീപാവലി ആഘോഷങ്ങളുടെ സമാപനമാണ്. ഭയ്യാ ദൂജ്, ഭാവു ബീജ്, ഭായ് ബീജ്, യമ ദ്വിതീയ, ഭായ് ഫോട്ട എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. സഹോദരിമാർ സഹോദരന്മാരുടെ നെറ്റിയിൽ തിലകം ചാർത്തി ദീർഘായുസ്സിനും ആരോഗ്യത്തിനും സന്തോഷത്തിനും സമൃദ്ധിക്കും പ്രാർഥിക്കും. സഹോദരന്മാർ സമ്മാനങ്ങൾ നൽകുകയും പിന്തുണയും സംരക്ഷണവും വാഗ്ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യും. കുടുംബാംഗങ്ങൾ ഒത്തുചേർന്ന് ആചാരങ്ങൾ നിർവഹിക്കുകയും സമ്മാനങ്ങളും വിഭവങ്ങളും പങ്കിടുകയും ചെയ്യും.

തിലകച്ചടങ്ങിന് രണ്ടുമണിക്കൂർ പതിമൂന്നുമിനിറ്റ്

ഉച്ചയ്ക്കുശേഷമുള്ള അപരാഹ്നകാലമാണ് തിലകച്ചടങ്ങിന് പരമ്പരാഗതമായി ശുഭസമയമായി കണക്കാക്കുന്നത്. ഇത്തവണ ഉച്ചയ്ക്ക് ഒന്നരമുതൽ മൂന്നുമണി നാല്പത്തിമൂന്നുവരെയാണ് നൽകിയിരിക്കുന്ന മുഹൂർത്തം. രണ്ടുമണിക്കൂർ പതിമൂന്നുമിനിറ്റാണ് ദൈർഘ്യം. ദ്വിതീയ തിഥി നവംബർ പത്തിന് ഉച്ചയ്ക്ക് രണ്ടുമണിക്ക് ആരംഭിച്ച് നവംബർ പതിനൊന്നിന് വൈകിട്ട് മൂന്നുമണി അമ്പത്തിമൂന്നിന് അവസാനിക്കും. വൈദിക പാരമ്പര്യത്തിൽ പ്രധാന മതചടങ്ങുകൾ നടത്തുമ്പോൾ പഞ്ചാംഗ കണക്കുകളും ശുഭമുഹൂർത്തങ്ങളും പരിഗണിക്കുന്നു. തിലകം മംഗളത്തിന്റെയും ദൈവാനുഗ്രഹത്തിന്റെയും പ്രതീകമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. പരസ്പരം ജീവിതകാലം മുഴുവൻ പിന്തുണയ്ക്കാനുള്ള പ്രതിബദ്ധതയും ചടങ്ങിലൂടെ പ്രകടമാക്കുന്നു.

യമനും യമുനയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ ഐതിഹ്യം

മരണദേവനായ യമനുമായും സഹോദരി യമുനാദേവിയുമായും ബന്ധപ്പെട്ടതാണ് ഭായ് ദൂജിന്റെ ഐതിഹ്യം. യമുന പലതവണ വീട്ടിലേക്ക് ക്ഷണിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് കാർത്തിക ശുക്ല ദ്വിതീയയിൽ യമൻ സഹോദരിയെ സന്ദർശിച്ചെന്നാണ് വിശ്വാസം. യമുന അദ്ദേഹത്തെ സ്നേഹത്തോടെ സ്വീകരിച്ച് നെറ്റിയിൽ തിലകം ചാർത്തി ആരതി ഉഴിഞ്ഞു. പ്രത്യേക ഭക്ഷണവും ഒരുക്കി. സഹോദരിയുടെ സ്നേഹത്തിലും ആതിഥ്യമര്യാദയിലും സന്തുഷ്ടനായ യമൻ അനുഗ്രഹം നൽകിയെന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഈ ദിവസം സഹോദരിമാരെ സന്ദർശിച്ച് അനുഗ്രഹം സ്വീകരിക്കുന്ന സഹോദരന്മാർക്ക് ദീർഘായുസ്സും സന്തോഷവും ലഭിക്കുമെന്നായിരുന്നു അനുഗ്രഹം.

അന്നുമുതൽ ഈ ദിനം യമ ദ്വിതീയയായും ഭായ് ദൂജായും ആഘോഷിക്കുന്നുവെന്നാണ് പാരമ്പര്യം. ജീവിതത്തിലെ ഉത്തരവാദിത്വങ്ങൾക്കും വെല്ലുവിളികൾക്കുമിടയിലും കുടുംബബന്ധങ്ങൾ നിലനിർത്തേണ്ടതിന്റെ പ്രാധാന്യമാണ് കഥ ഓർമിപ്പിക്കുന്നത്. മതവിശ്വാസങ്ങൾക്കപ്പുറം സഹോദരങ്ങൾക്ക് വീണ്ടും ഒത്തുചേരാനും നന്ദി പ്രകടിപ്പിക്കാനും ബന്ധം ശക്തമാക്കാനുമുള്ള അവസരമായും ആഘോഷത്തെ കാണുന്നു.

കുളിച്ച് പൂജാസ്ഥലം ഒരുക്കി തിലകച്ചടങ്ങ്

രാവിലെ നേരത്തേ എഴുന്നേറ്റ് കുളിച്ച് പൂജാസ്ഥലം വൃത്തിയാക്കി അലങ്കരിക്കുന്നതാണ് ഒരുക്കങ്ങളുടെ തുടക്കം. കുങ്കുമം, അരി, പൂക്കൾ, മധുരപലഹാരങ്ങൾ, വിളക്ക് തുടങ്ങിയവ ചേർത്ത് പൂജാത്തട്ട് ഒരുക്കും. സഹോദരനെ ഇരുത്തിയശേഷം നെറ്റിയിൽ കുങ്കുമമോ ചന്ദനമോ ഉപയോഗിച്ച് തിലകം ചാർക്കും. അതിന് മുകളിൽ പൊട്ടാത്ത അരിമണികൾ വയ്ക്കും. തുടർന്ന് ആരതി ഉഴിഞ്ഞ് ദീർഘായുസ്സിനും സന്തോഷത്തിനും സമൃദ്ധിക്കും പ്രാർഥിക്കും. മധുരപലഹാരങ്ങളും പരമ്പരാഗത ഭക്ഷണവും നൽകി സമ്മാനങ്ങളും ആശംസകളും കൈമാറും. ചില കുടുംബങ്ങൾ വ്രതമെടുക്കുകയും പ്രാദേശിക പാരമ്പര്യപ്രകാരമുള്ള അധിക ചടങ്ങുകൾ പിന്തുടരുകയും ചെയ്യും.

കുങ്കുമം അല്ലെങ്കിൽ റോളി, അക്ഷതം എന്നറിയപ്പെടുന്ന പൊട്ടാത്ത അരി, ചന്ദനം, വിളക്ക്, പരുത്തിത്തിരി, നെയ്യ് അല്ലെങ്കിൽ എണ്ണ, പൂക്കൾ, മധുരപലഹാരങ്ങൾ, പഴങ്ങൾ, തേങ്ങ, വെറ്റില, അടയ്ക്ക, കലശം അല്ലെങ്കിൽ ജലപാത്രം, ആരതിത്തട്ട്, സഹോദരന്മാർക്കുള്ള സമ്മാനങ്ങൾ എന്നിവയാണ് സാധാരണ ഒരുക്കുന്നത്. കുടുംബാചാരങ്ങളും പ്രാദേശിക പാരമ്പര്യങ്ങളും അനുസരിച്ച് പൂജാസാമഗ്രികളിൽ വ്യത്യാസമുണ്ടാകും.

വിലയേറിയ സമ്മാനങ്ങളെക്കാൾ പ്രധാനം ഒരുമ

സഹോദരിമാരോടുള്ള സ്നേഹത്തിന്റെയും നന്ദിയുടെയും അടയാളമായി സഹോദരന്മാർ സമ്മാനങ്ങൾ നൽകുന്നത് ആഘോഷത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗമാണ്. വസ്ത്രങ്ങൾ, അനുബന്ധ അലങ്കാരവസ്തുക്കൾ, സ്വർണാഭരണങ്ങൾ, വെള്ളിയാഭരണങ്ങൾ, മധുരപലഹാരങ്ങൾ, ചോക്ലേറ്റുകൾ, വ്യക്തിപരമായ ഇഷ്ടങ്ങൾക്കനുസരിച്ചുള്ള സമ്മാനങ്ങൾ, വീടലങ്കാര വസ്തുക്കൾ, പണം, സമ്മാനവൗച്ചറുകൾ, സൗന്ദര്യ–ആരോഗ്യപരിപാലന ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ എന്നിവ നൽകാറുണ്ട്. സഹോദരിമാർ പ്രാർഥനകൾ, അനുഗ്രഹങ്ങൾ, മധുരപലഹാരങ്ങൾ, പ്രത്യേക ഭക്ഷണം എന്നിവയിലൂടെ സ്നേഹം പ്രകടിപ്പിക്കും.

വിലയേറിയ സമ്മാനങ്ങളെക്കാൾ സ്നേഹത്തിനും ഒരുമയ്ക്കുമാണ് ആഘോഷത്തിൽ പ്രാധാന്യം. പരമ്പരാഗത ആത്മീയ കാഴ്ചപ്പാടിൽ കുടുംബത്തിലെ ഐക്യം, പ്രിയപ്പെട്ടവരുടെ ക്ഷേമം, അനുഗ്രഹം എന്നിവയുമായി ഭായ് ദൂജ് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്നേഹവും കരുതലും പരസ്പര ബഹുമാനവും ബന്ധങ്ങളെ ശക്തമാക്കുമെന്ന സന്ദേശമാണ് ആഘോഷം നൽകുന്നത്.