ന്യൂഡൽഹി  / 2026  / ഒക്ടോബർ 22 

ഏറ്റവും തിളക്കമുള്ള എക്സ്‌റേ പൾസാറുകളിലൊന്നായ സെന്റോറസ് എക്സ്–മൂന്ന്, ചുറ്റുമുള്ള പദാർഥത്തട്ടിലൂടെയാണ് ദ്രവ്യം വലിച്ചെടുക്കുന്നതെന്ന് ശാസ്ത്രജ്ഞർ കണ്ടെത്തി. ഇത്തരം പൾസാറുകളിൽ അപൂർവമായ രീതിയാണിത്. രാമൻ റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിലെ ഗവേഷകൻ കിഞ്ജൽ റോയിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള സംഘം, പൾസാറിൽനിന്നുള്ള വികിരണങ്ങളിലെ മാറ്റങ്ങൾ പരിശോധിച്ചാണ് കണ്ടെത്തലിലെത്തിയത്. ഒക്ടോബർ 21നാണ് ശാസ്ത്രസാങ്കേതിക മന്ത്രാലയം പഠനവിവരങ്ങൾ പുറത്തുവിട്ടത്. ഏറെ പഠനങ്ങൾ നടന്നിട്ടുള്ള ഈ ഇരട്ടനക്ഷത്ര സംവിധാനത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം കൂടുതൽ കൃത്യമായി വിശദീകരിക്കാനും മറ്റു ഇരട്ടനക്ഷത്ര പൾസാറുകളെ മനസ്സിലാക്കാനും കണ്ടെത്തൽ സഹായിക്കും.

ബെംഗളൂരുവിന്റെ വലുപ്പത്തിൽ സൂര്യന്റെ പിണ്ഡം

അതിശക്തമായ കാന്തികക്ഷേത്രമുള്ള ന്യൂട്രോൺ നക്ഷത്രമാണ് പൾസാർ. സൂര്യന്റെ പിണ്ഡമുള്ള ദ്രവ്യം ബെംഗളൂരു നഗരത്തിന്റെ വലുപ്പമുള്ള ഒരു ഗോളത്തിലേക്ക് ചുരുങ്ങിയാൽ എങ്ങനെയിരിക്കുമോ, അതുപോലെയാണ് ഒരു ന്യൂട്രോൺ നക്ഷത്രം. ഇത്തരമൊരു പൾസാറും സൂര്യനെപ്പോലുള്ള മറ്റൊരു നക്ഷത്രവും ഗുരുത്വാകർഷണത്താൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട് പരസ്പരം ചുറ്റുന്ന സംവിധാനമാണ് എക്സ്‌റേ ഇരട്ടനക്ഷത്ര പൾസാർ.

കൂട്ടാളി നക്ഷത്രം പുറന്തള്ളുന്ന ദ്രവ്യം പൾസാറിന്റെ അതിശക്തമായ ഗുരുത്വാകർഷണം വലിച്ചെടുക്കും. ഈ ദ്രവ്യം പൾസാറിലേക്ക് അടിഞ്ഞുചേരുന്നതിനിടെ എക്സ്‌റേ വികിരണങ്ങൾ പുറത്തുവരും. സെന്റോറസ് എക്സ്–മൂന്നിലെ കൂട്ടാളി നക്ഷത്രത്തിന് സൂര്യന്റെ പത്തിരട്ടിയിലധികം പിണ്ഡമുണ്ട്. അതിനാൽ ഇത് ഉയർന്ന പിണ്ഡമുള്ള എക്സ്‌റേ ഇരട്ടനക്ഷത്ര സംവിധാനത്തിൽപ്പെടുന്നു.

ഇരുപത്തിനാലായിരം പ്രകാശവർഷം അകലെ

ആദ്യമായി കണ്ടെത്തിയ എക്സ്‌റേ പൾസാറുകളിൽ ഒന്നാണ് സെന്റോറസ് എക്സ്–മൂന്ന്. ഭൂമിയിൽനിന്ന് ഇരുപത്തിനാലായിരം പ്രകാശവർഷം അകലെ സെന്റോറസ് നക്ഷത്രഗണത്തിലാണ് ഇതുള്ളത്. ഈ നക്ഷത്രഗണത്തിൽ കണ്ടെത്തിയ മൂന്നാമത്തെ എക്സ്‌റേ സ്രോതസ്സുമാണിത്. അതിതീവ്രമായ തിളക്കമാണ് ഈ സംവിധാനത്തിലേക്ക് ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ ശ്രദ്ധ ആകർഷിച്ചത്.

പൾസാറുകളുടെ കാന്തികധ്രുവങ്ങളിൽനിന്നാണ് പ്രാഥമിക വികിരണം പുറത്തുവരുന്നത്. പൾസാർ കറങ്ങുമ്പോൾ ഈ വികിരണകിരണങ്ങൾ അവയെ നിരീക്ഷിക്കുന്ന ഉപഗ്രഹത്തിന്റെ ദിശയിലൂടെ കടന്നുപോകും. വികിരണം ന്യൂട്രോൺ നക്ഷത്രത്തിന്റെ ചുറ്റുപാടുകളിലും പതിക്കും. പൾസാറിന്റെ ഉപരിതലം, കൂട്ടാളി നക്ഷത്രത്തിന്റെ ഉപരിതലം, അതിൽനിന്നു പുറത്തേക്കു വീശുന്ന നക്ഷത്രക്കാറ്റ് തുടങ്ങിയവ ഈ വികിരണം ആഗിരണം ചെയ്ത് വീണ്ടും പുറത്തുവിടും. ഇതിനെയാണ് ദ്വിതീയ വികിരണം എന്നു വിളിക്കുന്നത്.

നേരിട്ട് കാണാനാകാത്തത് വികിരണത്തിലൂടെ കണ്ടെത്തി

ഈ ചുറ്റുപാടുകളിലെ ഘടനകൾ പഠിച്ചാൽ നക്ഷത്രസംവിധാനം ഏതു ദിശയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, കാന്തികക്ഷേത്രത്തിന് എത്ര ശക്തിയുണ്ട് തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കാം. ഇരട്ടനക്ഷത്ര പൾസാറുകളെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവും ഇതിലൂടെ മെച്ചപ്പെടും. എന്നാൽ ഇവ വളരെ അകലെയായതിനാൽ നിരീക്ഷണത്തിൽ ഒരു ബിന്ദുവായാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. അതുകൊണ്ട് സങ്കീർണമായ ഈ ഘടനകളെ പഠിക്കാൻ ദ്വിതീയ വികിരണം ഉപയോഗിക്കാമെന്നതാണ് സാധ്യത.

പൾസാർ കറങ്ങുന്നതിനനുസരിച്ച് ദ്വിതീയ വികിരണരേഖകളുടെ തീവ്രത മാറുന്നതായി മുൻപത്തെ പഠനങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. ശാസ്ത്രസാങ്കേതിക വകുപ്പിനു കീഴിലുള്ള സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനമായ രാമൻ റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിലെ സംഘം ഇത്തരം നാല് വികിരണരേഖകൾ വിശദമായി പരിശോധിച്ചു. ഈ മാറ്റങ്ങൾക്കു കാരണമാകുന്ന ഘടന പൾസാറിനൊപ്പം കറങ്ങുന്നതായിരിക്കണമെന്നാണ് അവർ കണ്ടെത്തിയത്. നിരീക്ഷണത്തെളിവുകൾ പിന്തുടർന്ന റോയ്, പദാർഥത്തട്ടിൽനിന്ന് പൾസാറിലേക്ക് ദ്രവ്യം എത്തിക്കുന്ന ഒഴുക്കാണ് വികിരണരേഖകളിലെ മാറ്റത്തിനു പിന്നിലെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

പദാർഥത്തട്ടിൽനിന്ന് കാന്തികധ്രുവങ്ങളിലേക്ക് ഒഴുക്ക്

പൾസാറിനെ ചുറ്റി പദാർഥത്തട്ട് ഉണ്ടെങ്കിൽ മാത്രമേ ഇത്തരമൊരു ദ്രവ്യപ്രവാഹം ഉണ്ടാകൂ. അക്രിഷൻ ഡിസ്‌ക് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ തട്ടിൽനിന്നുള്ള ദ്രവ്യം കാന്തികബലരേഖകൾ പിന്തുടർന്ന് പൾസാറിന്റെ ധ്രുവങ്ങളിലേക്ക് എത്തും. കറക്കത്തിനിടെ ഈ ഒഴുക്ക് പൾസാറിനെ ഉപഗ്രഹത്തിന്റെ കാഴ്ചയിൽനിന്ന് മറയ്ക്കുമ്പോൾ പ്രാഥമിക വികിരണം കുറയും. അതേസമയം, ഒഴുക്കിൽനിന്നുള്ള ദ്വിതീയ വികിരണം കൂടും. പുറത്തുവിട്ട ചിത്രങ്ങളിൽ ഒന്ന് സെന്റോറസ് എക്സ്–മൂന്നിന്റെ കലാകാരൻ തയ്യാറാക്കിയ സങ്കൽപ്പചിത്രമാണ്; അത് യഥാർഥ വലുപ്പാനുപാതത്തിലല്ല. മറ്റൊന്ന് കാന്തികബലരേഖകളിലൂടെ ന്യൂട്രോൺ നക്ഷത്രത്തിലേക്ക് ദ്രവ്യം ഒഴുകുന്നതാണ് കാണിക്കുന്നത്.

ഉയർന്ന പിണ്ഡമുള്ള ഇത്തരം ഇരട്ടനക്ഷത്ര സംവിധാനങ്ങളിൽ സാധാരണയായി കൂട്ടാളി നക്ഷത്രത്തിന്റെ നക്ഷത്രക്കാറ്റിനെ നേരിട്ട് പിടിച്ചെടുത്താണ് ദ്രവ്യം ശേഖരിക്കുന്നത്. പദാർഥത്തട്ടിലൂടെയുള്ള ശേഖരണം അപൂർവമാണ്. ഇത്തരം സംവിധാനങ്ങളിൽ പദാർഥത്തട്ട് സാധാരണ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ലെന്നും ഇവിടെ അതുണ്ടെങ്കിൽ വികിരണം വിശദീകരിക്കുന്ന മാതൃകകൾ പരിഷ്കരിക്കണമെന്നും റോയ് പറഞ്ഞു. സെന്റോറസ് എക്സ്–മൂന്നിനെക്കുറിച്ച് ഭാവിയിൽ മാതൃകകൾ തയ്യാറാക്കുമ്പോൾ ഈ തട്ടിൽനിന്നുള്ള വികിരണവും കണക്കിലെടുക്കണമെന്നും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി.